Original youtube description:

Hendrikus Berkhof behoort tot de meest invloedrijke Nederlandse theologen van de twintigste eeuw. Zijn werk, vooral Christelijk Geloof, heeft generaties gevormd door zijn poging om klassieke thema’s opnieuw te doordenken voor een moderne tijd. In zijn benadering van Israël neemt hij een opvallend open en respectvolle positie in: Israël blijft voor hem het volk van Gods verkiezing, een blijvende partner in het verbond, niet vervangen door de kerk. Daarmee neemt hij afstand van de traditionele vervangingstheologie en opent hij ruimte voor een theologie waarin Israël een blijvende rol speelt in Gods geschiedenis.

Toch kent zijn benadering duidelijke grenzen. Israël verschijnt bij Berkhof vooral als het volk van de Tenach, als het Oude Testament binnen de christelijke dogmatiek. De levende rabbijnse traditie, met haar midrasj, Talmoed, liturgie en halacha, blijft grotendeels buiten beeld. Israël wordt een theologisch gegeven, geen hermeneutische partner. De kerk staat naast Israël, maar Israël spreekt niet werkelijk terug. Dat maakt zijn benadering vernieuwend én beperkt tegelijk.

Juist op dit punt wordt het verschil zichtbaar met denkers als Franz Rosenzweig en Kornelis Miskotte. Rosenzweig ziet Israël niet als een fase in een groter christelijk verhaal, maar als een eeuwige gemeenschap die leeft in directe relatie tot God. Israël is voor hem geen verleden maar een levende werkelijkheid, een volk dat in zijn liturgie en Thora al deelt in Gods eeuwige tegenwoordigheid. Miskotte sluit daar dichter bij aan dan bij Berkhof. Hij leest de Tenach niet als het eerste deel van de christelijke Bijbel, maar als het levende getuigenis van Israël dat de kerk moet leren lezen. Israël is voor hem niet alleen het volk van de Schrift, maar ook de leraar van de kerk, de gemeenschap die de Naam draagt en de kerk corrigeert en voedt.

In vergelijking daarmee blijft Berkhof dichter bij de klassieke protestantse structuur: Israël is het volk van de belofte, de kerk de gemeenschap van de vervulling. Dat is een belangrijke stap weg van de vervangingstheologie, maar het is niet de stap die Rosenzweig en Miskotte zetten, waarin Israël niet alleen een rol heeft in het verleden, maar een stem heeft in het heden. Israël is bij Berkhof vooral het Israël van de Bijbel; bij Rosenzweig het Israël van de eeuwigheid; bij Miskotte het Israël dat vandaag spreekt.

Deze spanning maakt Berkhof tegelijk waardevol en kwetsbaar. Hij opent de deur naar een theologie waarin Israël niet wordt uitgewist, maar hij stapt nog niet binnen in de ruimte waarin Israël een levende gesprekspartner wordt. Juist daarom blijft zijn werk actueel: het nodigt uit om verder te denken, om Israël niet alleen te zien als een theologisch gegeven, maar als een levende traditie die de kerk vandaag iets te zeggen heeft.

• Uploader: Robbert Veen
• Uploader url: https://www.youtube.com/@RobbertVeen
• Channel url: https://www.youtube.com/channel/UCGsYQRUUFnypYCAoByipoYg